Köşe Yazıları

Dolar artıyor köprü zararları büyüyor

ABD TÜKETİCİ ENDEKSİ

Köprü, tünel ve otoyollarda, araç geçiş ücretlerinde artış ABD tüketici endeksine (CPI) bağlanmış. Bu endeks, 2018 için yüzde 2,5 dur. Yani geçiş ücretleri, hem dolar olarak hem de Türk lirasının değer yitimi nedeniyle artıyor. Araç geçiş garantileri yüksek tutulmuş. Geçişler garantiyi karşılamıyor. ‘Alınmayan hizmet karşılığı’ adı verilen uygulamayla, köprü ve otoyollardan geçmeyen araçlar için fazladan ödeme yapılıyor.

Avrasya Tüneli, Osmangazi ve Yavuz Sultan Selim Köprüsü’nden geçmeyen araçlar için ödenmek üzere; 2018 bütçesine 6,2 milyar, 2019 bütçesine 4,5 milyar lira ödenek kondu. Araç geçiş sayıları, 2018’deki gibi olursa bu ödeneğin yetmeyeceği görülüyor. Geçişler az, dolar artışı fazla. Bu nedenle, her yıl 2 Ocak’ta, Türk lirası olarak belirlenecek geçiş bedelleri yüksek oluyor/olacak.

Gelir düzeyi düşen insanlar, köprü ve yolları daha az kullanacak. Artmakta olan tepkiyi azaltmak için, geçiş ücretlerindeki KDV yüzde 18’den yüzde 8’e düşürüldü. Yani, hazine gelirinden köprülere dolaylı olarak yeni bir kaynak daha aktarılmış oldu.

YAP-İŞLET DEVRET

Yabancı ortaklı şirketlerin yap-işlet-devret modeliyle yaptığı 211 projeye, bugüne dek 130 milyar dolar Hazine garantisi verildi. Yalnızca 18 şehir hastanesine devletin ödeyeceği kira bedeli 30 milyar dolar.

Yalnızca Avrasya Tüneli, Osmangazi ve Yavuz Sultan Selim Köprüsü’ne; 2016, 2017 ve 2019’da (2018 belli değil)  toplam 8 milyar 371 milyon lira garanti ödemesi yapılmış olacak. Bu tutar, 1,5 yeni Osmangazi Köprüsü demek.1

Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı’nın Araç Geçiş Raporu, bu üç projede araba geçişlerinin, şirketlere verilen geçiş garantilerinin büyük farklarla altında kaldığını gösteriyor.

AVRASYA TÜNELİ

Avrasya Tüneli geçiş ücreti, (tek geçiş) binek arabalarda 4, minibüslerde 6 dolar.2 Tünel, kent içi geçiş olduğu için, ücreti gidiş-dönüş olarak hesaplamak gerekiyor. Yani, halka dönük gerçek kullanım ücreti, binek arabalarda 8, minibüslerde 12 dolar. Geçiş ücretleri, her yıl ABD Tüketici Fiyat Endeksine (CPI) uygun olarak arttırılacak.

Tünel için, yılda 25.6 milyon geçiş garantisi verilmiş. Ancak, 2017’de 15 milyon, 2018’de 17,5 milyon araç geçmiş.3 Geçmeyen 18,7 milyon aracın geçiş bedelini, devlet şirkete ödedi.4

Geçiş yapan araçların tümü otomobil sayılarak 4 dolar üzerinden hesap yapılırsa bile, KDV ve ABD Tüketici Endeks artışı ile birlikte araç başına geçiş 5,08 dolar oluyor. Bu bedel geçmeyen araç sayısıyla çarpılınca, 2017 ve 2018 yılı için devletin şirkete ödediği fazladan para 95 milyon dolar oluyor.5

OSMANGAZİ KÖPRÜSÜ

Osmangazi Köprüsü’nde günlük 40 bin yıllık 14,6 milyon araç geçiş garantisi verilmiş. Köprü geçiş ücreti, araç başına 35 dolar. Buna KDV ve Amerikan Tüketici Endeksi eklenince bedel, 2017 için 38.75 dolar oluyor. Osmangazi Köprüsü’nün yatırım bedeli 1 milyar 140 milyon dolar.6

Köprü’den, 2017’de günde 14 bin, yılda 5 milyon 110 bin araç geçmiş. Geçmeyen günlük 26 bin, yıllık 9,5 milyon aracın bedeli 368 milyon dolar yapıyor. 2018’de ise 14,6 milyon araç geçiş garantisine karşın 9.09 milyon araç geçmiş.7

Geçmeyen 5,51 milyon aracın bedeli 218,9 milyon dolar tutuyor. İki yılda ödenen fazla para 568,9 bin dolar yapıyor. Bu parayı da Hazine yani halk ödüyor.8

YAVUZ SULTAN SELİM KÖPRÜSÜ

Yavuz Sultan Selim Köprüsü’nde geçiş ücreti otomobillerde 3, kamyonlarda ortalama 15 dolar.9 KDV ve ABD Tüketici Endeks artışı eklenince geçiş ücreti otomobillerde 3,72, kamyonlarda ortalama 18,6 dolar oluyor.

Yavuz Sultan Selim Köprüsü’nde, günlük 135 bin araç geçiş garantisi verilmişken, 2017’de 38 bin, 2018’de 37 bin araç geçiş yapmış.10

Geçmeyen günlük 97 bin, iki yıllık 72,5 milyon aracın bedelini yine Hazine yani yine halk ödüyor.11 Ödeme miktarı, 2017 ve 2018 için toplam 318 milyon 825 bin dolar.12

Uzmanlar, Mart 2017’de ihalesi yapılan Çanakkale Köprüsü’nün geçiş sayılarının, gerçekçi olmadığını ve bu köprülerden daha fazla açık vereceğini söylüyor.

HALKIN GÖZÜNDE KÖPRÜLER

Halkın önemli bir bölümü, yap-işlet-devret yöntemiyle yaptırılan yol ve köprüleri borçlanma olarak görmüyor, kendilerini ilgilendiren bir sorun olduğunu düşünmüyor. Ekonomik sorunların ağırlaştığı bir dönemde gerekli olup olmadığını da sorgulamıyor. Onlara; devlet hazinesinden para çıkmadığı, yatırımları şirketlerin gerçekleştirdiği, bedelin hizmeti alan kullanıcılar tarafından ve uzun yıllara yayılarak ödeneceği söyleniyor.

İşin gerçeğini öğrenip değerlendirmeyen insanlar, doğru gibi görünen bu tür söylemlere kolayca inanıyor. Yol ve köprüleri, halkın refahı için yapılan yatırımlar olarak değerlendiriyor. Böyle olunca da, bunları yaptıranlara şükran duyguları besliyor, onları destekliyor. Oysa, konu; Türkiye’nin içinde bulunduğu koşullar, üslenilen yükümlülükler, ödemelerin biçimi ve miktarıyla birlikte ele alındığında, söylenenlerin gerçeği yansıtmadığı ortaya çıkıyor.

GERÇEKLER

Yap-işlet-devret yatırımlarında, ‘geçiş ücreti’, ‘kullanım payı’ gibi tanımlarla halktan alınan bedel, gerçekte adı konmamış bir dolaylı vergidir. Devlet, ulusun tümünü temsil eden bir örgüttür; geliri halkın ödediği vergilerle oluşur. Bu nedenle, ‘şirket yapıyor halk kullandıkça ödüyor, devlet para ödemiyor’ türünden açıklamalar gerçeği yansıtmıyor.

Ülkenin borcunu, ister devlet ödesin, ister dolaylı vergi olarak doğrudan halk ödesin; biçim ne olursa olsun sonuçta ödemeyi yapacak olan her zaman vergi ödeyen halktır. Bugün, halkın bir bölümü, kullanmadığı yollar ve köprülerle övünç duyuyor ama bu gerçeği bilmiyor. Nasıl bir yükün altına sokulduğunun farkında değil.

GEÇİŞLER BÖYLE SÜRERSE

Halkın alım gücündeki düşüş yani yoksullaşma çok hızlı ve yaygın. Köprü ve otoyolları kullananların azalacağı görülüyor. Bunu görmek için çok şey bilmeye gerek yok. Azalmayıp, bugünkü düzeyde kalsa bile, ürkütücü bir gerçekle karşılaşılıyor.

Hazine’nin geçmeyen araçlar için, şirketlere ödeyeceği fazladan para, yalnızca 2017 yılı için ve yalnızca 2 köprü, 1 tünel için 570, 6 milyon dolar. Osmangazi Köprüsü’nün yapım maliyeti 1,140 milyar dolar olduğu düşünülürse ve geçişler böyle olursa, devlet her iki yılda bir şirketlere bir Orhangazi Köprüsü yaptırılacak kadar parayı fazladan ödeyecektir. Devretme süresi 30 yıl olan bir yatırım için bu 15 Osmangazi Köprüsü demektir.

DİPNOTLAR

1 http://www.diken.com.tr/hane-halkindan-al-muteahhide-ver-2019da-4-5-milyar/

2  http://www.milliyet.com.tr/yazarlar/gungor-uras/1-2-milyar—lik-avrasya-tuneli-2364614/

3 https://www.ntv.com.tr/ekonomi/avrasya-tunelinden-2018-yilinda-17-5-milyon-arac-gecti,kA9M7SPfXUO6ooSDzjJY2w

4 https://www.cnnturk.com/ekonomi/25-6-milyon-gecis-garantisi-verilmisti-iste-devletin-avrasya-tuneli-icin-odeyecegi-para

5 Avrasya Tüneli’nde de hedef tutmadı: Devlet işletmeci firmaya 123 milyon lira verecek https://www.birgun.net/haber-detay/avrasya-tuneli-nde-de-hedef-tutmadi-devlet-isletmeci-firmaya-123-milyon-lira-verecek-202226.html

6 OSMANGAZİ KÖPRÜSÜ YATIRIM BEDELİ https://emlakkulisi.com/guncel/osmangazi-koprusu-yatirim-bedeli

7 http://www.diken.com.tr/yeni-koprulerde-garanti-gecis-sayilari-tutmadi-hazine-1-76-milyar-lira-odeyecek/

8 https://tr.sputniknews.com/ekonomi/201706301029093250-chp-milletvekili-akar-osmangazi-koprusu-zarar-maliyet/

9 https://m.timeturk.com/yavuz-sultan-selim-koprusu-gecis-ucretleri-belli-oldu/haber-24731

10 http://www.diken.com.tr/yeni-koprulerde-garanti-gecis-sayilari-tutmadi-hazine-1-76-milyar-lira-odeyecek/

11 CHP’li Akar tünel ve köprülerden geçen araç sayısını açıkladı www.sozcu.com

12 https://odatv.com/3.-kopruden-buyuk-zarar-2104171200.html

2 Yorum

  1. ‘Yerimizde debelenmiyoruz’ Sevgili Osman. İnsanlara bilgi götürüp bilinçlenmesine çalışıyoruz. Çabamızın sonuç vermesi, her yerde ve her zaman olduğu gibi biraz zaman alacak.

  2. Metin hocam öyle haklısınız ki hiç bişey diyemiyorum ama ! Bu vatandaşın en büyük eksikliği burada çıkıyor. Muhalefet yok ! Yok kardeşim öyle chpkk ( bana bakın ben bile size hak verdiğim halde chppkk demekten kendimi alamıyorum ) yok köprü zarar etti yok bilmem ne diyerek halkı ikna edemiyor. Benide ikna edemiyor ! Neden ? her fırsatta fetö , pkk-pyd vs vs örgütlerin yanında duran birileri çıkıyor içlerinden. Millet bir bakıyor ki vatan haini mi hırsız mı ? Alın buyrun .fötö tetikçisi nihat abininde gündeme aldığı 2- 3 hain serbest bırakıldı KK gitti kardeşine sarılır gibi sarıldı ! İmamoğlu burada hdpkk savunuluğuna soyunduğu yetmediği gibi Fransa da buna devam ediyor. bir bunlara muhtaç edildik elde tutulur bir tane alternatif yok. Ne yapsak bilemiyoruz sizin gibi yerinizde debeleniyoruz.
    Akp li sıkıştırdığım zaman bana söylenen bu ! çalsada en azından iş yapıyor . Chp dediğin zaman buz gibi oluyor ortam …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı